De Wereld van Wageningen

"Wil Afrika zichzelf voeden en zich bij de groep van agrarische exporteurs voegen, dan hebben we een Afrikaanse Groene Revolutie nodig", zei voormalig secretaris-generaal van de VN, Kofi Anan bij zijn bezoek aan Wageningen UR. Zo’n revolutie kan werken als hij wordt ingebed in de Afrikaanse verhoudingen, menen Wageningse onderzoekers die tijdens zijn bezoek een vruchtbaar overleg hadden met Anan.

"Onze Groene Revolutie moet een omvangrijk steunprogramma omvatten voor de kleine Afrikaanse boeren. Hij moet uitgaan van de enorme Afrikaanse verscheidenheid en die ook beschermen: onze omstandigheden, gewassen en teeltsystemen," aldus Annan. Annan is hoeder van AGRA, Alliance for a Green Revolution in Africa, een organisatie die een paar jaar geleden ontstond toen hij nog secretaris-generaal van de Verenigde Naties was. AGRA heeft inmiddels programma’s ontwikkeld op het gebied van zaadveredeling, bodemvruchtbaarheid, watermanagement, ketenonderzoek en landbouw onderwijs. Sinds zijn vertrek bij de VN reist Annan de wereld over om partners en medefinanciers aan ‘zijn’ initiatief te verbinden.

Zo overlegde hij ook met een vijftal Wageningse Afrika-kenners over onderwerpen, variërend van plattelandsondernemerschap en duurzaam bodemgebruik tot het bestrijden van virussen die schade toebrengen aan mens en dier. Kofi Annan had het toen onder andere over de gebrekkige kunstmestvoorziening. "Afrikaanse boeren gebruiken slechts tien procent van de hoeveelheid kunstmest die boeren mondiaal gebruiken", aldus Annan. Dat komt mede doordat de prijs van kunstmest in het binnenland van Afrika soms wel zes keer zo hoog is als de mondiale prijs. Het is daarom hoog tijd dat Afrikaanse landen de handen ineen slaan om samen grote partijen kunstmest te kopen tegen lagere kosten, vond hij. "Op langere termijn moeten de regeringen investeren in infrastructuur voor een betere distributie van kunstmest, zodat deze goedkoper beschikbaar komt voor de kleine boeren." Hij tracht de westerse kunstmestindustrie tot investeringen in Afrika te bewegen. Ook ziet hij graag extra investeringen in goed zaaizaad en irrigatie om de productiviteit van de landbouw te verbeteren.

Het is belangrijk om bij dit soort investeringen rekening te houden met de lokale omstandigheden; dat zijn de Wageningers met Annan eens. De productieomstandigheden op dit continent laten in de woorden van de voormalige secretaris-generaal een ‘enorme verscheidenheid’ zien aan bodems, beschikbaarheid van water, boeren en gewassen. "Dé Afrikaanse landbouw bestaat niet; je moet eerst vaststellen: over welke boeren in welk gebied hebben we het?" zegt Ken Giller, die de productiesystemen in acht Afrikaanse landen in kaart bracht. Bij zijn inventarisatie trof de hoogleraar Plantaardige productiesystemen bij Wageningen University ook op lokaal niveau een uiteenlopend beeld. "Op de maïsvelden in Kenia zagen we grote verschillen. De maïs dicht bij het huis van de boer stond er vaak goed bij; ver van het huis groeide ze vrijwel niet. Dichtbij was de bodem goed onderhouden en had de boer dierlijke mest gebruikt. Daar heeft kunstmest zin, want in combinatie met dierlijke mest werkt kunstmest honderd procent beter. Op de armere grond, vaak meer dan de helft van het areaal, werkt die combinatie echter niet. Daar moet je eerst de bodem verbeteren. "Wat ik ermee wil aangeven: binnen honderd meter, op hetzelfde veld, heb je al meerdere strategieën nodig." Giller hoopt op een stapsgewijze verhoging van de productie, zodat de boeren meer kunnen investeren in bijvoorbeeld kunstmest.

Annan complimenteerde Wageningen UR voor de samenwerking met Afrikaanse partners en focus op de kleine boeren, want "veel goedbedoelde inspanningen om de productie op kleine Afrikaanse bedrijven op te voeren zijn mislukt, omdat er oplossingen werden aangeboden zonder eerst een partnership aan te gaan met de boeren zelf." In de projecten van AGRA tracht Annan voortdurend coalities te sluiten met regeringen, universiteiten, boerenorganisaties, donoren en private bedrijven.