Profielwerkstuksuggesties

Wageningen University doet onderzoek naar het gedrag van dieren. In de wetenschap heet dit vakgebied ethologie. Ethologisch onderzoek kan op veel verschillende manieren plaatsvinden. Men kan bijvoorbeeld kijken naar erfelijkheid van gedrag, evolutie van gedrag, reproductiegedrag en sociaal gedrag. Ook het schaalniveau kan verschillen van soort tot individu.
Een voorbeeld van ethologisch onderzoek is het onderzoek naar het verenpikgedrag van kippen. Verenpikken is een vorm van sociaal gedrag, kuikens gebruiken het om de sociale omgeving te ontdekken. Wanneer kippen in een kleine ruimte zitten heeft verenpikgedrag een negatieve invloed op hun welzijn. Uit onderzoek blijkt dat het gedrag voor een deel genetisch is bepaald. Door selectie van de kippen zou het ongewenste gedrag grotendeels kunnen worden vermeden, wat een positieve invloed heeft op het dierenwelzijn van de kippen in de kippenhouderij.

Bij gedragsonderzoek probeert men altijd de vier vragen van Tinbergen (1907-1988, etholoog) te beantwoorden. Dat zijn: Functie, Mechanisme, Ontwikkeling en Evolutie. Een simpel voorbeeld:
- Gedrag: stoppen voor een rood stoplicht.
- Functie: voorkomen van botsingen.
- Mechanisme: je ziet een rood licht, je hersenen herkennen het licht van eerdere ervaringen en formuleren een respons, deze wordt aan de spieren van het rechterbeen doorgegeven en je remt.
- Ontwikkeling: je leert tijdens je rijles dat rood licht betekent stoppen, je oefent tijdens de rijlessen het gedrag “stoppen” zodat je het tijdens je examen goed onder de knie hebt.
- Evolutie: in de loop der evolutie heeft de kleur rood zich ontwikkeld als een sterke signaalkleur, wat een sterke gedragsrespons veroorzaakt.

Je kunt gedrag onder andere bestuderen door middel van observatie. Allereerst moet je daarvoor gedragselementen definiëren. Dit zijn de afzonderlijke handelingen waaruit het gedrag dat je wilt gaan bestuderen is opgebouwd, bijvoorbeeld: eten, spelen, uitrekken. Verwerk de gedragselementen in een ethogram. Een ethogram is een overzicht van de gedragselementen die je in je onderzoek gaat gebruiken, met daarbij een uitgebreide beschrijving van de handeling.
Het is het handig vooraf een protocol te maken, waarin je tijdens de observatie de metingen van het voorkomen van de gedragselementen kan vastleggen. Bedenk dat je hierbij niet alleen naar frequentie kunt kijken, maar ook naar duur, opeenvolging en verdeling over de tijd.
Diergedrag kan je ook bestuderen in een laboratorium. Dit is dus in tegenstelling tot bovenstaand voorbeeld niet in de natuurlijke omgeving. Verder is er nog onderscheid te maken tussen observationeel en experimenteel onderzoek. Bij experimenteel onderzoek wordt gekeken naar de reactie en het leerproces van dieren door verandering in de omgeving.

Algemene bronnen

• De wereld van instinct: Niko Tinbergen en het ontstaan van de ethologie in Nederland (1920-1950)
  D. R. Roëll, 1996, ISBN 9052351007.
  Dit boek beschrijft de omstandigheden waaronder de eerste ethologische studies in Nederland tot stand kwamen. De onderzoeken en bevindingen van Niko Tinbergen en medeonderzoekers is de voorloper van het boek Animal behaviour, mechanism, development, function and evolution. Een gedeelte van het boek is online te lezen.
  
• Jong geleerd is oud gedaan
  Monique Bestman en Christiaan Keppler
  Uitgave van het Louis Bolk Instituut over opfok van leghennen in alternatieve systemen. Het boek is online te lezen en geeft meer achtergrondinformatie over verenpikken.
  
• Feather pecking and related behavioural characteristics in laying hens
  Proefschrift van een promovendus van Wageningen University over verenpikgedrag, een goed voorbeeld van ethologie onderzoek (Engels). Op pagina 21 vind je bijvoorbeeld een uitgebreid ethogram.
  
• Fontys Hogescholen
  Op deze website is een voorbeeld van een ethogram en zijn voorbeelden van protocollen te vinden.
  
• Bibliotheek Wageningen University
  Je kunt altijd contact opnemen met de bibliotheek van Wageningen University om eens te komen snuffelen in de talloze boeken over diergedrag en ecologie!